Một trường đầu tư sản xuất bài giảng số: quay video, làm slide, soạn bài tập. Sau học kỳ đó, phần lớn nội dung này không được dùng lại.
Không phải vì nó kém, mà vì bốn lý do có thể tránh được ngay từ khâu thiết kế.
Vì sao nội dung không được dùng lại
Không ai tìm thấy. Tệp nằm trong máy của giảng viên, trong một lớp học cũ đã đóng, hoặc trong một thư mục không ai biết.
Nó gắn chặt với một lớp cụ thể. Video nhắc "tuần này", "các em lớp K45", "bài tập nộp thứ sáu" — không dùng cho lớp khác được.
Không cập nhật được. Một video liền mạch bốn mươi phút có một chi tiết sai thì phải quay lại toàn bộ.
Không ai chịu trách nhiệm về nó sau khi lớp kết thúc.
Chi phí thật của sản xuất
Con số này nên biết trước khi lập kế hoạch, vì nó thường bị đánh giá thấp nhiều lần.
Một giờ nội dung số có chất lượng dùng được cần khoảng mười tới hai mươi giờ làm việc: thiết kế, viết kịch bản, quay hoặc dựng, biên tập, làm bài tập kèm theo, kiểm tra.
Hai hệ quả:
Không thể số hoá toàn bộ chương trình cùng lúc. Phải chọn.
Đã tốn chừng đó thì phải thiết kế để dùng nhiều lần. Chi phí này chỉ hợp lý khi chia cho nhiều khoá và nhiều năm.
Chọn nội dung nào để số hoá
Bốn tiêu chí, theo thứ tự ưu tiên:
Ổn định theo thời gian. Nội dung nền tảng ít đổi thì đáng đầu tư; nội dung thay đổi hằng năm thì không.
Dùng cho nhiều lớp, nhiều chương trình. Các học phần chung có số người học lớn nhất.
Khó dạy trực tiếp — thứ cần xem đi xem lại, cần hình động, cần quan sát quá trình.
Người học hay vướng. Nội dung mà năm nào cũng phải giải thích lại là nội dung đáng có một bản số tốt.
Thiết kế để dùng lại được
Năm nguyên tắc, và chúng không tốn thêm chi phí nếu áp dụng từ đầu:
Chia nhỏ. Các đoạn năm tới mười phút, mỗi đoạn một ý trọn vẹn. Chia nhỏ giúp ba việc: dễ cập nhật từng phần, dễ ghép lại theo cách khác, và hợp với cách người học thật sự xem.
Không nhắc tới bối cảnh lớp cụ thể. Không nhắc học kỳ, không nhắc tên lớp, không nhắc hạn nộp. Các thứ này để ở phần hướng dẫn của lớp, không nhúng vào nội dung.
Tách phần dễ lỗi thời ra riêng. Số liệu, quy định, ví dụ thời sự — để ở tài liệu kèm theo hoặc ở một đoạn riêng ngắn, để cập nhật mà không đụng phần còn lại.
Giữ lại tệp nguồn — bản dựng chưa xuất, slide gốc, kịch bản. Không có tệp nguồn thì mọi sửa đổi đều là làm lại.
Làm bài tập và câu hỏi kèm theo ngay lúc sản xuất, không để sau — vì để sau thì thường không ai làm.
Tổ chức kho
Bốn việc:
Một nơi lưu duy nhất cho toàn trường, không phải mỗi khoa một chỗ.
Mỗi tài nguyên có thông tin kèm theo — thuộc học phần nào, nội dung gì, ai làm, làm khi nào, lần cập nhật gần nhất. Không có thông tin này thì kho thành một đống tệp.
Đặt tên theo quy ước, không để tên mặc định.
Có người phụ trách kho. Đây là điều kiện quyết định — một kho không có người quản lý sẽ mục nát trong hai năm.
Quyền sở hữu và sử dụng
Phần này nên làm rõ bằng văn bản trước khi sản xuất, vì làm rõ sau rất khó:
Ai sở hữu nội dung do giảng viên làm trong khuôn khổ công việc? Quy định khác nhau giữa các nơi và thường không được nêu rõ.
Người khác có được dùng không, sửa không? Đây là câu quan trọng nhất cho việc dùng lại.
Giảng viên chuyển công tác thì nội dung ở lại hay đi theo?
Nội dung có hình ảnh người học thì xử lý thế nào? Cần sự đồng ý và cần nêu rõ phạm vi sử dụng.
Kèm theo: nội dung dùng tài liệu, hình ảnh, video của người khác phải kiểm quyền sử dụng trước khi đưa vào — đây là chỗ hay bị bỏ qua khi sản xuất nhanh.
Cập nhật
Ba việc:
Rà định kỳ — mỗi năm một lần với nội dung có yếu tố thời sự, hai tới ba năm với nội dung nền tảng.
Có kênh để người dạy và người học báo lỗi — một chỗ duy nhất, dễ thấy. Người học thường phát hiện lỗi sớm nhất và họ thường không biết báo cho ai.
Ghi lại lần sửa và nội dung sửa, để biết bản nào đang dùng.
Khi nào nên bỏ và làm mới
Ba dấu hiệu:
Nội dung đã lỗi thời tới mức sửa từng phần không đủ.
Chất lượng kỹ thuật quá thấp so với hiện tại, tới mức làm người học khó tập trung.
Chương trình đã thay đổi và nội dung không còn khớp chuẩn đầu ra.
Ngoài ba trường hợp đó, sửa và bổ sung rẻ hơn nhiều so với làm lại — và một bản cũ còn dùng được vẫn tốt hơn một kế hoạch làm mới chưa có nguồn lực.
Vì sao nội dung số ít được dùng lại?
Vì không ai tìm thấy, nó gắn chặt với một lớp cụ thể, không cập nhật được, và không ai chịu trách nhiệm sau khi lớp kết thúc.
Sản xuất một giờ nội dung số tốn bao nhiêu?
Khoảng mười tới hai mươi giờ làm việc — nên không thể số hoá toàn bộ chương trình cùng lúc, và đã tốn chừng đó thì phải thiết kế để dùng nhiều lần.
Nguyên tắc thiết kế quan trọng nhất là gì?
Chia nhỏ thành các đoạn năm tới mười phút mỗi đoạn một ý — dễ cập nhật từng phần, dễ ghép lại, và hợp với cách người học thật sự xem.
Điều gì quyết định một kho học liệu sống hay chết?
Có người phụ trách kho — một kho không có người quản lý sẽ mục nát trong hai năm.
