Thực tập là phần chương trình có tiềm năng cao nhất và được thiết kế lỏng nhất. Ở nhiều nơi, nó vận hành như một thủ tục: sinh viên tự tìm chỗ, đi một thời gian, nộp báo cáo có dấu.
Ba việc phải làm trước khi sinh viên đi
Một: xác định mục tiêu học tập cụ thể. Không phải "làm quen môi trường doanh nghiệp" mà những thứ kiểm tra được: sinh viên sẽ tham gia quy trình nào, sử dụng công cụ gì, và làm được việc gì vào cuối kỳ.
Hai: thống nhất với doanh nghiệp về công việc. Bằng văn bản, dù ngắn. Nếu không, sinh viên có thể ngồi ba tháng làm việc không liên quan tới ngành — tình huống rất phổ biến.
Ba: chỉ định người hướng dẫn ở cả hai phía, với tên cụ thể và cách liên hệ. Nếu bên doanh nghiệp không có ai được giao, sinh viên không có ai để hỏi.
Ba việc này mất một cuộc gọi và một trang giấy cho mỗi đợt, và chúng phân biệt hoàn toàn hai loại kỳ thực tập.
Chọn và giữ doanh nghiệp đối tác
Đừng chỉ tìm chỗ nhận. Tiêu chí nên gồm: công việc liên quan tới chương trình; có người được giao hướng dẫn; và điều kiện làm việc an toàn.
Về phía doanh nghiệp, họ nhận sinh viên vì ba lý do: cần thêm người làm, muốn tìm nguồn tuyển dụng, hoặc quan hệ với trường. Lý do thứ hai là lý do bền nhất — hãy nói về nó khi đặt quan hệ.
Giữ quan hệ thì cần: gửi sinh viên đã được chuẩn bị, không gửi người chưa biết gì về doanh nghiệp đó; phản hồi lại cho doanh nghiệp sau mỗi đợt; và hỏi họ cần gì từ trường.
Một doanh nghiệp nhận sinh viên yếu và không được chuẩn bị sẽ không nhận đợt sau, và trường mất một đối tác khó tìm lại.
Chuẩn bị sinh viên
Một buổi trước khi đi, nội dung cụ thể: doanh nghiệp đó làm gì; sinh viên được kỳ vọng làm gì; cách ứng xử trong môi trường làm việc; quy định về bảo mật thông tin; và làm gì khi gặp vấn đề.
Phần cuối quan trọng và thường bị bỏ. Sinh viên cần biết trước: nếu bị giao việc không liên quan, nếu môi trường không an toàn, nếu bị đối xử không đúng — thì báo cho ai và như thế nào.
Không có thông tin này, sinh viên chịu đựng hết kỳ rồi mới nói, hoặc không nói.
Trong kỳ thực tập
Liên hệ giữa kỳ, không chỉ ở cuối. Một cuộc gọi hoặc một buổi gặp giữa kỳ phát hiện được vấn đề khi còn sửa được.
Nếu có nhiều sinh viên ở nhiều nơi, một mẫu báo cáo ngắn hằng tuần từ sinh viên là cách theo dõi tốn ít công nhất — hai ba câu về việc đã làm và vướng mắc.
Đánh giá: đo học được gì, không đo có mặt đủ không
Điểm thực tập ở nhiều nơi dựa gần hoàn toàn vào nhận xét của doanh nghiệp và bản báo cáo. Cả hai đều có vấn đề: nhận xét thường tốt cho mọi người, và báo cáo dễ viết mà không cần học được gì.
Ba nguồn bổ sung nên có: phiếu đánh giá của doanh nghiệp theo các tiêu chí cụ thể thay vì nhận xét chung; một buổi trình bày ngắn của sinh viên về công việc và điều học được; và tự đánh giá của sinh viên theo các mục tiêu đặt ra ban đầu.
Buổi trình bày là phần có giá trị nhất trên mỗi giờ bỏ ra: nó buộc sinh viên tổng hợp lại, và nó cho người phụ trách biết đợt thực tập ở nơi nào thật sự có nội dung.
Các vấn đề thường gặp
Sinh viên bị giao việc không liên quan. Xử lý bằng cách liên hệ với người hướng dẫn phía doanh nghiệp, nhắc lại nội dung đã thống nhất. Nếu không đổi, đổi chỗ cho sinh viên và không gửi đợt sau.
Doanh nghiệp yêu cầu làm ngoài giờ nhiều hoặc làm công việc nặng không thuộc phạm vi. Cần có giới hạn được nêu trước trong văn bản.
Sinh viên tự tìm chỗ và nơi đó không thật sự nhận. Nếu trường cho phép tự tìm, cần một bước xác nhận với doanh nghiệp trước khi đồng ý.
Không ai theo dõi. Đây là vấn đề gốc, và nó thuộc về việc phân công khối lượng: nếu hướng dẫn thực tập không được tính vào khối lượng công việc của giảng viên thì nó sẽ được làm hình thức.
Với chương trình có thực tập dài
Với các kỳ thực tập nhiều tháng, đáng cân nhắc: sinh viên có được trả thù lao không và ở mức nào; điều đó có ảnh hưởng tới việc ai tham gia được không.
Nếu kỳ thực tập không trả thù lao và ở thành phố khác, nó loại những sinh viên không đủ điều kiện chi trả — và loại một cách âm thầm. Nếu đó là phần bắt buộc của chương trình, trường cần có phương án hỗ trợ hoặc phương án thay thế.
Việc quan trọng nhất trước khi sinh viên đi thực tập là gì?
Thống nhất bằng văn bản với doanh nghiệp về công việc cụ thể, và chỉ định người hướng dẫn có tên ở cả hai phía.
Đánh giá thực tập nên dựa trên gì?
Phiếu đánh giá theo tiêu chí cụ thể, một buổi trình bày của sinh viên, và tự đánh giá theo mục tiêu ban đầu — không chỉ nhận xét chung và bản báo cáo.
Sinh viên bị giao việc không liên quan thì xử lý thế nào?
Liên hệ người hướng dẫn phía doanh nghiệp và nhắc lại nội dung đã thống nhất; nếu không thay đổi thì đổi chỗ và không gửi đợt sau.
Thực tập không trả thù lao có vấn đề gì?
Nó có thể loại những sinh viên không đủ điều kiện chi trả, đặc biệt khi ở thành phố khác. Nếu là phần bắt buộc, trường cần có hỗ trợ hoặc phương án thay thế.
