Ma trận môn học – chuẩn đầu ra là bảng hai chiều: các môn ở một trục, các chuẩn đầu ra của chương trình ở trục kia, ô giao nhau cho biết môn đó góp vào chuẩn nào.
Mọi chương trình đều có bảng này khi làm hồ sơ. Nhưng phần lớn bảng đó được điền theo cách làm nó vô dụng — và cách điền sai có một dấu hiệu nhận biết rất rõ.
Dấu hiệu: bảng gần như kín
Nếu bảng của bạn có hầu hết các ô đều được đánh dấu, bảng đó không mang thông tin gì.
Nguyên nhân: mỗi giảng viên tự đánh dấu môn mình vào tất cả các chuẩn mà môn có "liên quan". Với cách hiểu rộng, môn nào cũng liên quan tới chuẩn nào.
Ma trận chỉ có giá trị khi nó cho thấy sự khác nhau — chuẩn nào được nhiều môn góp, chuẩn nào chỉ một môn, môn nào gánh nhiều chuẩn. Bảng kín thì không cho thấy gì.
Cách chữa nằm ở định nghĩa của dấu đánh: một môn chỉ được đánh vào một chuẩn khi môn đó có hoạt động dạy và có đánh giá nhắm vào chuẩn ấy. Không có đánh giá thì không đánh dấu, dù nội dung có liên quan.
Ba mức đóng góp thay cho dấu tích
Nhiều nơi dùng ba mức, và cách này cho bảng đọc được hơn hẳn:
Giới thiệu — môn cho người học tiếp xúc lần đầu với chuẩn này, đánh giá ở mức nhận biết.
Củng cố — môn có hoạt động luyện tập và đánh giá trực tiếp chuẩn này.
Thành thạo — môn đánh giá chuẩn này ở mức người học phải làm được độc lập, thường ở các môn cuối chương trình.
Điểm mạnh của cách này: nó buộc phải nghĩ tới trình tự. Một chuẩn được đánh "thành thạo" ở học kỳ hai mà chưa từng được giới thiệu là dấu hiệu chương trình sắp thứ tự sai.
Bốn thứ đọc ra được từ một ma trận làm đúng
Chuẩn không có môn nào đánh giá. Đây là khoảng trống nghiêm trọng nhất: chương trình cam kết một chuẩn đầu ra mà không có chỗ nào kiểm xem người học có đạt.
Các chuẩn hay bị rơi vào nhóm này: làm việc nhóm, giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp, học tập suốt đời. Chúng được viết vào chuẩn đầu ra vì được yêu cầu, rồi không môn nào thật sự đánh giá.
Chuẩn chỉ có một môn duy nhất. Rủi ro: môn đó không mở kỳ nào đó, hoặc đổi người dạy, là chuẩn ấy mất.
Môn gánh quá nhiều chuẩn ở mức thành thạo. Thường là môn thực tập hoặc khoá luận. Nếu một môn ba tín chỉ chịu trách nhiệm đánh giá tám chuẩn ở mức cao nhất, đánh giá đó không thể sâu.
Chuẩn không có mức "thành thạo" ở đâu cả — chỉ được giới thiệu và củng cố. Nghĩa là chương trình chưa bao giờ kiểm người học có làm được độc lập hay không.
Cách lập: bắt đầu từ đề cương, không từ trí nhớ
Sai lầm phổ biến nhất là gửi bảng trống cho các giảng viên tự điền. Kết quả là bảng kín và không đối chiếu được với thực tế lớp học.
Cách làm cho ra bảng dùng được:
Một: thu đề cương chi tiết của các môn, phần các bài đánh giá và trọng số.
Hai: với mỗi bài đánh giá, xác định nó đo chuẩn nào. Một bài thi cuối kỳ trắc nghiệm không đo được chuẩn về giao tiếp, dù đề cương ghi môn đó phát triển kỹ năng giao tiếp.
Ba: chỉ đánh dấu ô khi bước hai tìm được bài đánh giá tương ứng, và ghi luôn tên bài đánh giá đó vào ô.
Bước ba là điều tạo ra khác biệt: một ma trận ghi tên bài đánh giá trong mỗi ô là công cụ làm việc; một ma trận chỉ có dấu tích là hồ sơ.
Việc phải làm sau khi lập
Ma trận không phải sản phẩm cuối. Nó là đầu vào cho ba quyết định:
Bổ sung đánh giá cho các chuẩn bị trống — thường bằng cách sửa một bài đánh giá đã có trong một môn phù hợp, không bằng cách thêm môn mới.
Giảm tải cho môn gánh quá nhiều chuẩn, chuyển một phần sang các môn trước đó.
Sắp lại thứ tự môn khi phát hiện mức thành thạo đứng trước mức giới thiệu.
Nếu ba việc này không được làm, việc lập ma trận chỉ tốn thời gian của nhiều người.
Giữ bảng còn đúng theo thời gian
Ma trận lệch thực tế rất nhanh: người dạy đổi bài đánh giá, môn được sửa nội dung, chương trình thêm bớt môn.
Cách giữ ít tốn nhất: buộc việc cập nhật ô ma trận vào quy trình sửa đề cương. Ai sửa phần đánh giá của một môn thì cập nhật luôn dòng của môn đó — thay vì rà soát toàn bảng mỗi vài năm, khi đã không ai nhớ vì sao ô nào được đánh.
Ma trận môn học – chuẩn đầu ra dùng để làm gì?
Để thấy chuẩn nào có môn đánh giá, chuẩn nào bị trống, môn nào gánh quá nhiều chuẩn, và thứ tự các môn có hợp lý không.
Vì sao bảng gần như kín là dấu hiệu xấu?
Vì bảng chỉ có giá trị khi cho thấy sự khác nhau; kín nghĩa là mỗi môn được đánh vào mọi chuẩn có liên quan, và không mang thông tin gì.
Khi nào được đánh dấu một ô?
Khi môn đó có hoạt động dạy và có bài đánh giá nhắm vào chuẩn ấy — không có đánh giá thì không đánh dấu, dù nội dung có liên quan.
Làm sao giữ ma trận còn đúng?
Buộc việc cập nhật dòng của môn vào quy trình sửa đề cương, thay vì rà soát toàn bảng mỗi vài năm.
