Bài viết theo khung quy định đang áp dụng tại thời điểm viết; quy chế đào tạo do từng trường ban hành trong khung chung — luôn đối chiếu văn bản hiện hành của trường mình.
Khảo thí là khâu ít được nói tới nhưng dễ gây khủng hoảng nhất: một đề lộ, một lần chấm lệch, một vụ phúc khảo xử lý sai là đủ để mất niềm tin của cả khoá sinh viên.
Tách ba vai, đây là nguyên tắc gốc
Người ra đề không nên là người duy nhất duyệt đề. Người duyệt kiểm nội dung có đúng chuẩn đầu ra, độ khó có phù hợp, có lỗi kỹ thuật không. Người giữ đề chịu trách nhiệm bảo mật và in sao.
Ở trường nhỏ, một người có thể kiêm hai vai, nhưng không nên kiêm cả ba. Tách vai là biện pháp rẻ nhất và hiệu quả nhất để giảm rủi ro.
Đề phải khớp với chuẩn đầu ra
Trước khi ra đề, lập ma trận đề: mỗi chuẩn đầu ra của học phần được kiểm bằng bao nhiêu câu, ở mức nhận thức nào, chiếm bao nhiêu phần trăm điểm.
Ma trận này giải quyết vấn đề phổ biến nhất của đề thi: đề chỉ kiểm phần dễ ra đề — ghi nhớ và tính toán theo mẫu — trong khi chuẩn đầu ra nói về phân tích và vận dụng.
Nó cũng là minh chứng trực tiếp cho các tiêu chí kiểm định về sự tương thích giữa đánh giá và chuẩn đầu ra.
Ngân hàng đề: đầu tư một lần, dùng nhiều năm
Ngân hàng đề tốt cần: mỗi câu gắn với chuẩn đầu ra và mức nhận thức, có thông tin thống kê sau mỗi lần dùng — tỉ lệ trả lời đúng, độ phân biệt — và có quy trình rút câu quá dễ hoặc quá khó ra khỏi vòng dùng.
Phân tích câu hỏi sau mỗi kỳ là việc nhẹ nhưng hay bị bỏ. Nó cho biết câu nào hỏng: câu mà nhóm điểm cao trả lời sai nhiều hơn nhóm điểm thấp gần như luôn là câu ra sai hoặc đáp án sai.
Bảo mật: các điểm yếu thật
Thực tế, lộ đề ít xảy ra ở khâu két sắt mà ở những chỗ đời thường: tệp đề gửi qua thư điện tử cá nhân, in tại máy in dùng chung, bản nháp bỏ trong sọt giấy, trao đổi trong nhóm nhắn tin.
Quy trình tối thiểu: đề luôn ở dạng tệp có mật khẩu khi chuyển, in sao tại nơi kiểm soát được, đếm và niêm phong theo phòng thi, ghi biên bản giao nhận có chữ ký ở mỗi khâu.
Với thi trên máy, thêm ba việc: đảo câu và đảo phương án cho từng thí sinh, khoá quyền truy cập ngoài, và lưu nhật ký hệ thống để phục vụ xác minh khi có khiếu nại.
Chấm thi: nhất quán quan trọng hơn nghiêm khắc
Với câu tự luận, phải có đáp án và biểu điểm chi tiết trước khi chấm, và nên chấm thử một số bài để hiệu chỉnh giữa các giám khảo.
Che thông tin thí sinh khi chấm là biện pháp đơn giản làm giảm thiên lệch.
Với môn nhiều giảng viên cùng dạy, nên cùng một biểu điểm và có đối chiếu chéo một phần bài để bảo đảm mức chấm không lệch nhau giữa các lớp.
Phúc khảo: quy trình phải rõ trước khi có khiếu nại
Công bố rõ: thời hạn nộp đơn, lệ phí nếu có, ai chấm phúc khảo — phải là người khác với người chấm lần đầu — và thời hạn trả kết quả.
Ghi lại toàn bộ quá trình. Khi kết quả phúc khảo thay đổi điểm đáng kể, nên rà lại cả nhóm bài do cùng giám khảo chấm, vì đó có thể là lệch hệ thống chứ không phải một ca lẻ.
Sau mỗi kỳ thi
Xem phân bố điểm từng học phần. Phân bố bất thường — tất cả đều cao, tất cả đều thấp, hoặc có hai đỉnh rõ — là tín hiệu cần xem lại đề, cách dạy, hay cách chấm.
Đây là loại dữ liệu ít trường dùng, nhưng nó chỉ ra vấn đề chất lượng sớm hơn mọi báo cáo.
Trường nhỏ, ít giảng viên thì tách vai thế nào?
Ít nhất tách người ra đề và người duyệt đề, có thể mời giảng viên bộ môn khác hoặc ngoài trường duyệt. Người giữ đề nên thuộc bộ phận khảo thí hoặc hành chính.
Ngân hàng đề bao nhiêu câu là đủ?
Đủ để mỗi lần thi lấy một đề khác nhau mà không lặp lại đáng kể, thường là nhiều lần số câu của một đề. Quan trọng hơn số lượng là chất lượng phân tích câu hỏi.
Thi trên máy có an toàn hơn thi giấy không?
Khác loại rủi ro, không hơn hay kém: giảm rủi ro in sao nhưng thêm rủi ro kỹ thuật và gian lận qua thiết bị. Cần biện pháp tương ứng cho từng hình thức.
Có nên công bố đáp án sau thi không?
Nhiều trường công bố cho các hình thức trắc nghiệm để minh bạch, kèm cơ chế tiếp nhận phản hồi về câu hỏi sai. Nếu công bố thì câu đó không dùng lại được, nên phải tính tới ngân hàng đề.
